Derneklerin Kuruluşu ve Tabii Olduğu Yükümlülükler Nelerdir?

Dernek, belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur. Derneklerin kuruluşu, faaliyetleri, denetimi ve sona ermesi Türkiye’de Dernekler Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Dernekler Yönetmeliği hükümleri ile düzenlenmektedir. Dernekler, sivil toplumun örgütlenme araçlarından biri olup sosyal, kültürel, bilimsel ve benzeri amaçlarla faaliyet gösterebilirler. Ancak dernek faaliyetlerinin Anayasa ve kanunlara uygun olması zorunludur. Derneklerin kanuna aykırı faaliyetleri halinde idari yaptırımlar uygulanabilir ve bazı durumlarda derneğin feshi için mahkemeye başvurulabilir.

Dernek Kurma Şartları Nelerdir?

Dernek kurma hakkı Dernekler Kanunu’nun 3. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.

Aynı Kanunun 2. maddesinde dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bir araya gelmesiyle kurulan tüzel kişilik olarak tanımlanmıştır. Buna göre bir derneğin kurulabilmesi için en az yedi kurucu bulunması gerekir. Yabancıların dernek kurmasına ilişkin düzenleme de aynı Kanunun 3. maddesinde yer almaktadır. Buna göre Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olan yabancı gerçek kişiler, karşılıklılık ilkesi saklı kalmak kaydıyla Türkiye’de dernek kurabilir veya derneklere üye olabilirler.

Dernek kuruluşunda hazırlanması zorunlu olan temel belge dernek tüzüğüdür. Dernek tüzüğünde bulunması gereken hususlar Dernekler Kanunu’nun 4. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddede derneğin adı, amacı, faaliyet alanı, üyelik şartları, organları, gelir kaynakları ve denetim şekli gibi zorunlu unsurlar sayılmıştır. Dernek, kuruluş bildiriminde belirtilen belgelerin mülki idare amirliğine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Bu husus Dernekler Kanunu’nun 2 ve 3. maddeleri ile Dernekler Yönetmeliği hükümlerinde düzenlenmiştir.

Derneklerin Yükümlülükleri Nelerdir?

Derneklerin faaliyetleri sırasında yerine getirmesi gereken yükümlülükler hem kanunda hem de yönetmelikte düzenlenmiştir.

Dernekler faaliyetlerini tüzüklerinde belirtilen amaç doğrultusunda yürütmek zorundadır. Derneklerin yasaklanan amaçlarla kurulamayacağı ve faaliyet gösteremeyeceği Dernekler Kanunu’nun 30. maddesinde düzenlenmiştir. Derneklerin tutmak zorunda oldukları defterler ve kayıtlar Dernekler Kanunu’nun 11. maddesinde ve Dernekler Yönetmeliği’te düzenlenmiştir. Buna göre dernekler işletme hesabı esasına göre veya bilanço esasına göre defter tutmak zorundadır.

Dernekler her yıl faaliyetlerine ilişkin beyannamelerini mülki idare amirliğine vermek zorundadır. Bu yükümlülük Dernekler Kanunu’nun 19. maddesinde ve Dernekler Yönetmeliği hükümlerinde düzenlenmiştir. Dernek genel kurulunun en geç üç yılda bir yapılması zorunludur. Bu husus Dernekler Kanunu’nun 7. maddesinde düzenlenmiştir.

Bağış Toplama Faaliyetleri Nasıl Yapılır?

Derneklerin yardım toplama faaliyetleri Yardım Toplama Kanunu hükümlerine tabidir. Bu kanuna göre yardım toplama faaliyetleri kural olarak izin alınmasına bağlıdır.

Dernekler Yurt Dışından Nasıl Yardım Alabilir?

Derneklerin yurt dışından yardım alması Dernekler Kanunu’nun 21. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre dernekler yurt dışından ayni veya nakdi yardım alabilirler; ancak bu yardımların alınmasından önce mülki idare amirliğine bildirimde bulunulması zorunludur.

Derneklerin Amacına Aykırı veya Yasaklanmış Faaliyetlerin Sonucu Nedir?

Derneklerin yasaklanan amaçlarla faaliyet göstermesi veya kanuna aykırı faaliyetlerde bulunması halinde uygulanacak yaptırımlar Dernekler Kanunu’nun 32. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddede kanunda belirtilen yükümlülüklere aykırı davranan dernek yöneticileri hakkında idari para cezaları öngörülmüştür. Derneğin faaliyetlerinin kanuna aykırı olması halinde derneğin feshi ise mahkeme kararı ile mümkündür. Bu husus Türk Medeni Kanunu’nun 89. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre amacı hukuka veya ahlaka aykırı hale gelen derneklerin feshi için mahkemeye başvurulabilir.