Dernekler Nasıl Kamu Yararına Çalışan Dernek Statüsüne Sahip Olabilir?

Kamu yararına çalışan dernek statüsü, derneklerin topluma yararlı faaliyetler yürüttüğünün idare tarafından tespit edilmesi halinde verilen özel bir hukuki statüdür. Bu statü, derneğin belirli mali ve idari kolaylıklardan yararlanabilmesini sağlar. Türkiye’de bu statünün verilmesine ilişkin temel düzenleme Dernekler Kanunu’nda yer almaktadır. Bir derneğin kamu yararına çalışan dernek statüsü kazanmasına ilişkin temel hüküm, Dernekler Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre kamu yararına çalışan dernek statüsü Cumhurbaşkanı kararı ile verilir. Aynı maddede, kamu yararına çalışan dernek statüsünün verilmesi ve kaldırılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Söz konusu hükmün uygulanmasına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler ise Dernekler Yönetmeliği’te yer almaktadır. Yönetmelikte kamu yararına çalışan dernek statüsünün verilmesine ilişkin başvuru, inceleme ve değerlendirme süreçleri düzenlenmiştir.

Türk hukukunda bir derneğin kamu yararına çalışan dernek statüsü kazanmasına ilişkin temel düzenleme Dernekler Kanunu’nun 27. maddesinde yer almaktadır. Bu hükme göre kamu yararına çalışan dernek statüsü, Cumhurbaşkanı kararıyla verilmektedir ve değerlendirme yapılırken derneğin faaliyetlerinin topluma yararlı nitelikte olması, belirli bir süre faaliyette bulunmuş olması, mali yapısının şeffaf ve amaca uygun şekilde işletilmesi gibi ölçütler dikkate alınmaktadır. Kanun metninde kurucuların veya yöneticilerin başka bir kamu yararına çalışan dernekte görev yapmış olmalarına ilişkin herhangi bir zorunluluk düzenlenmemiştir. Uygulamanın ayrıntıları ise Dernekler Yönetmeliği hükümlerinde ve idari inceleme süreçlerinde açıklanmaktadır. Yönetmelikte de derneğin faaliyet süresi, topluma sağladığı fayda, mali kaynakların büyüklüğü ve amaca uygun kullanımı gibi kriterler değerlendirme konusu yapılmakta; ancak kurucuların başka bir kamu yararı derneğinde görev almış olması yönünde bir şart öngörülmemektedir.

Kamu Yararına Çalışan Dernek Statüsü Nasıl Alınır?

Kamu yararına çalışan dernek statüsü verilmesine ilişkin başvuru süreci Dernekler Yönetmeliği’in ilgili hükümlerinde düzenlenmiştir. Buna göre dernekler, kamu yararına çalışan dernek statüsü verilmesi talebiyle İçişleri Bakanlığı’na başvurabilirler. Bakanlık tarafından derneğin faaliyetleri, mali yapısı ve topluma sağladığı yarar incelenir.

İnceleme sonucunda uygun görülen dernekler hakkında İçişleri Bakanlığı tarafından teklif hazırlanır ve kamu yararına çalışan dernek statüsü verilmesi hususu Cumhurbaşkanının takdirine sunulur. Statü verilmesi halinde bu karar Resmî Gazete’de yayımlanır.

Kamu yararına çalışan dernek statüsü bazı mali ve idari sonuçlar doğurur. Bu statüye sahip derneklere yapılan bağış ve yardımların vergi bakımından indirim konusu yapılabilmesine ilişkin hükümler Gelir Vergisi Kanunu’nun 89. maddesinde ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde düzenlenmiştir. Ayrıca kamu yararına çalışan derneklerin yardım toplama faaliyetlerine ilişkin bazı kolaylıklar Yardım Toplama Kanunu’nda yer almaktadır.

Kamu yararına çalışan derneklerin faaliyetleri idare tarafından denetlenebilir. Derneklerin denetimine ilişkin hükümler Dernekler Kanunu’nun 19. maddesinde düzenlenmiştir. Ayrıca kamu yararına çalışan dernek statüsünün kaldırılması da yine Dernekler Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı kararı ile mümkündür.